دکتر سلمان شهولی، رئیس هیئت‌مدیره داتا، با تأکید بر ضرورت آماده‌سازی داده پیش از استقرار هوش مصنوعی، گفت دستیابی به نتایج پایدار در این حوزه به حکمرانی داده، مالکیت روشن، قابلیت ردیابی و کنترل‌های امنیتی وابسته است. او با مرور تجربه داتا در بانک تجارت، گردآوری و یکپارچه‌سازی داده‌های پراکنده را یکی از بخش‌های مهم و زمان‌بر توسعه کاربردهای بانکی دانست.
به گزارش روابط‌عمومی شرکت داده و هوش مصنوعی تجارت ایرانیان (داتا)، شهولی در دومین کنفرانس ملی حکمرانی داده و هوش مصنوعی دانشگاه تهران، بر پیوند میان آمادگی داده و موفقیت کاربردهای هوش مصنوعی تأکید کرد. این کنفرانس با حمایت داتا، در روزهای ۲۱ و ۲۲ مهر ۱۴۰۵ در دانشکدگان فنی دانشگاه تهران برگزار شد.
آمادگی داده باید از ابتدای پروژه دیده شود
شهولی با اشاره به تجربه سازمان‌ها در توسعه مدل‌ها و دستیارهای هوشمند، توضیح داد که گاهی ابزار با یک نمونه نمایشی مناسب آماده می‌شود، اما هنگام ورود به محیط عملیاتی، نبود داده مناسب یا کیفیت پایین آن مانع پیشرفت پروژه می‌شود. به گفته او، توجه به زیرساخت و حکمرانی داده باید از ابتدای مسیر توسعه کاربردهای هوش مصنوعی در نظر گرفته شود.
او همچنین بر هماهنگی میان واحدهای داده، فناوری و کسب‌وکار تأکید کرد و گفت اجرای پراکنده حکمرانی در بخش‌های مختلف، دستیابی به خروجی یکپارچه در سطح سازمان را دشوار می‌کند.
رئیس هیئت‌مدیره داتا با اشاره به درس‌های بحران مالی و اصول BCBS 239، توان تجمیع داده و تهیه گزارش‌های قابل اتکا را از پایه‌های تصمیم‌گیری در بانک‌ها دانست. او افزود که در فرایندهای تصمیم‌گیری خودکار، داده بی‌کیفیت می‌تواند بر خروجی‌های متعدد اثر بگذارد و کنترل پیامدهای آن دشوارتر شود.
حکمرانی داده باید به مسئولیت و کنترل اجرایی تبدیل شود
شهولی درباره رویکردهای مبتنی بر چک‌لیست گفت وجود سند، تأیید مدیریت و ثبت تعهدها باید با اقدامات اجرایی همراه شود تا اثر آن در کیفیت داده و عملکرد سازمان دیده شود.
او مسیر پیشنهادی خود برای آماده‌سازی داده و بهره‌برداری از هوش مصنوعی را در پنج محور توضیح داد: تعیین مالک و مسئول پاسخ‌گو برای حوزه‌های داده، گردآوری و یکپارچه‌سازی داده‌ها در محیطی تحت حکمرانی، ثبت تبار داده، استقرار کنترل‌های امنیتی و صحت‌سنجی، و به‌کارگیری و توسعه کاربردهای هوش مصنوعی در مقیاس سازمانی.
به گفته او، ثبت تبار داده (Data Lineage) امکان پیگیری منشأ داده و تغییرات انجام‌شده روی آن را فراهم می‌کند؛ از منبع اولیه و ترکیب با داده‌های دیگر تا محاسبات و تبدیل‌هایی که در مسیر استفاده انجام شده است. شهولی بر پیشبرد هماهنگ این اقدامات تأکید کرد و توضیح داد که منافع بهبود داده می‌تواند پیش از تکمیل همه مراحل نیز آشکار شود.
او با اشاره به تجربه حسابرسی داده‌محور در بانک‌ها، بررسی داده‌های تفصیلی سپرده‌ها و تسهیلات و تطبیق آن‌ها با ارقام گزارش‌شده را نمونه‌ای از افزایش اهمیت قابلیت ردیابی و اتکاپذیری داده در نظارت دانست.
تجربه داتا در حاکمیت داده و وصول مطالبات بانک تجارت
شهولی در بخش دیگری از سخنان خود، حاکمیت داده را از نخستین محورهای فعالیت داتا در بانک تجارت معرفی کرد. به گفته او، این مسیر با کار روی واژه‌نامه کسب‌وکار، کیفیت داده، تدوین دستورالعمل‌ها و تعیین مالکان داده آغاز شد و با تجمیع داده و توسعه کاربردهای تحلیلی ادامه یافت.
او تأکید کرد که میزان داده گردآوری‌شده، به‌تنهایی نشان‌دهنده پوشش نیازهای کسب‌وکار نیست. داده‌های تجمیع‌شده باید برای پاسخ‌گویی به نیازهای مشخص تحلیلی و عملیاتی بانک آماده باشند.
رئیس هیئت‌مدیره داتا با اشاره به سامانه وصول مطالبات بانک تجارت، توضیح داد که اطلاعات موردنیاز این کاربرد میان سامانه‌های بانکی، پرونده‌های حقوقی و اسناد فیزیکی پراکنده بود. داتا برای توسعه این سامانه، یکپارچه‌سازی فرایندها و گردآوری داده‌های موردنیاز را پیگیری کرد.
به گفته شهولی، آماده‌سازی داده در چنین پروژه‌ای بخش مهمی از زمان اجرا را به خود اختصاص می‌دهد. او این تجربه را نمونه‌ای از اهمیت توجه هم‌زمان به توسعه سامانه و فراهم‌کردن داده موردنیاز آن دانست و به فعالیت داتا در حوزه تحلیل داده، هوش تجاری و دستیارهای هوشمند نیز اشاره کرد.
هزینه و امنیت؛ ملاحظات استقرار هوش مصنوعی
شهولی در جمع‌بندی سخنان خود، محدودیت تأمین برق، هزینه تجهیزات محاسباتی، نرخ ارز و تحریم‌ها را از ملاحظات توسعه هوش مصنوعی برشمرد. او همچنین بر اهمیت کنترل گردش داده، ارزیابی امنیت زیرساخت‌ها و حفاظت از اطلاعات هنگام استفاده از تجهیزات و خدمات بیرونی تأکید کرد.
رئیس هیئت‌مدیره داتا گفت توسعه هوش مصنوعی بدون حکمرانی داده می‌تواند به پروژه‌ای گران‌قیمت و پرریسک تبدیل شود. به باور او، استقرار این فناوری بر پایه داده قابل اتکا و سازوکارهای حکمرانی، زمینه ایجاد مزیت پایدار برای سازمان‌ها و کشور را فراهم می‌کند.
شهولی در پایان، با اشاره به نقش نسل جوان در آینده فناوری، ابراز امیدواری کرد که توسعه و کنترل هوش مصنوعی به شکل‌گیری جهانی عادلانه‌تر و کاهش جنگ و فقر کمک کند.
یک پاسخ