همایش هوش مصنوعی در عصر بحران روز دوشنبه ۲۵ خرداد ۱۴۰۵ با حضور مدیران، پژوهشگران، فعالان صنعت فناوری و شرکت‌های پیشرو حوزه هوش مصنوعی در سالن بلدیه تهران برگزار شد.

این رویداد با حمایت مجموعه‌ای از شرکت‌ها، مراکز تخصصی و نهادهای فعال حوزه هوش مصنوعی و اقتصاد دیجیتال کشور برگزار شد و به بررسی ابعاد مختلف توسعه هوش مصنوعی در شرایط بحران، تاب‌آوری اقتصاد دیجیتال، حکمرانی فناوری و الزامات زیرساختی این حوزه پرداخت.

در بخشی از این همایش، میزگردی تخصصی با حضور نمایندگان شرکت‌های فعال اکوسیستم هوش مصنوعی و فناوری اطلاعات برگزار شد؛ نشستی که در آن چالش‌های عملیاتی توسعه هوش مصنوعی در ایران از منظر زیرساخت، انرژی، داده، سیاست‌گذاری و همکاری‌های بین‌المللی مورد بحث قرار گرفت.

این میزگرد با مدیریت محمد شکاری، مدیرمسئول هوشیو، و با حضور حسین بیانی مدیر ارشد فناوری داتا، محمد مظفری معاون فنی هلدینگ گرین‌وب، امیرحسین عسکری مدیرعامل دیتاک و محمد نوروزی معاون محصول مرکز تحقیقات هوش مصنوعی پارت برگزار شد.

محدودیت زیرساخت؛ چالشی فراتر از اینترنت

حسین بیانی، مدیر ارشد فناوری داتا، با اشاره به تجربه عملی شرکت‌های فعال در حوزه هوش مصنوعی گفت چالش توسعه این فناوری در ایران صرفاً به اختلالات مقطعی اینترنت محدود نمی‌شود و فعالان این حوزه سال‌هاست با محدودیت دسترسی به زیرساخت‌ها و خدمات جهانی مواجه‌اند.

او با اشاره به سرویس‌هایی مانند AWS و Azure تأکید کرد که بخش مهمی از ابزارها و زیرساخت‌هایی که در اختیار شرکت‌ها و توسعه‌دهندگان بین‌المللی قرار دارد، برای کسب‌وکارهای ایرانی قابل دسترس نیست. به گفته بیانی، در جریان بحران‌های اخیر نیز افت سرعت توسعه بیش از آنکه ناشی از محدودیت اینترنت باشد، به کاهش دسترسی به سرویس‌های ابری و ابزارهای هوش مصنوعی بازمی‌گشت.

بیانی همچنین بر ضرورت تعیین جایگاه واقع‌بینانه ایران در زنجیره ارزش هوش مصنوعی تأکید کرد و گفت کشور برای نقش‌آفرینی مؤثر باید بر حوزه‌هایی تمرکز کند که در آن‌ها از مزیت نسبی برخوردار است. به اعتقاد او، توسعه سرویس‌ها، اپلیکیشن‌ها و راهکارهای مبتنی بر نیازهای بومی می‌تواند یکی از مهم‌ترین عرصه‌های رقابت‌پذیری ایران در این حوزه باشد.

او در بخش دیگری از سخنان خود، به جایگاه داده در اقتصاد دیجیتال پرداخت و تأکید کرد که توسعه هوش مصنوعی بدون توجه به زیرساخت‌های داده‌ای امکان‌پذیر نیست. به گفته بیانی، مسئله اصلی کشور کمبود داده نیست، بلکه نبود سازوکارهای مؤثر برای اتصال، اشتراک‌گذاری و بهره‌برداری مستمر از داده‌های موجود است؛ موضوعی که می‌تواند نقش تعیین‌کننده‌ای در خلق ارزش و توسعه کاربردهای هوش مصنوعی داشته باشد.

بحران انرژی؛ حلقه مفقوده توسعه زیرساخت

محمد مظفری، معاون فنی هلدینگ گرین‌وب، یکی دیگر از چالش‌های جدی توسعه هوش مصنوعی را مسئله انرژی دانست. او با اشاره به نیاز روزافزون مراکز داده به برق پایدار گفت حتی در صورت تأمین تجهیزات پردازشی، بدون زیرساخت انرژی مناسب امکان توسعه پایدار وجود نخواهد داشت.

مظفری همچنین بر ضرورت توسعه همکاری‌های بین‌المللی، به‌ویژه با شرکای خارجی، برای تقویت زیرساخت‌های این حوزه تأکید کرد و برخی سیاست‌ها و مقررات محدودکننده را مانعی بر سر راه رشد اکوسیستم فناوری کشور دانست.

توسعه واقعی در برابر پروژه‌های نمایشی

در ادامه میزگرد، امیرحسین عسکری، مدیرعامل دیتاک، با اشاره به تجربه برخی پروژه‌های کلان فناوری در کشور هشدار داد که نباید هوش مصنوعی به سرنوشت طرح‌هایی دچار شود که بیش از نیازهای واقعی، بر اهداف نمادین و تبلیغاتی استوار بوده‌اند.

او تأکید کرد که سرمایه اصلی کشور در این حوزه، دانش و تجربه شکل‌گرفته در سال‌های اخیر در زمینه علوم داده است و باید بر همین ظرفیت‌ها تکیه کرد. عسکری همچنین یکی از موانع توسعه هوش مصنوعی را باقی ماندن داده‌ها در سیلوهای سازمانی دانست و گفت تا زمانی که امکان اشتراک‌گذاری و بهره‌برداری مؤثر از داده‌ها فراهم نشود، خلق ارزش در مقیاس بزرگ دشوار خواهد بود.

به اعتقاد او، اکوسیستم هوش مصنوعی بیش از هر چیز به خلق دستاوردهای کوچک اما واقعی، قابل اندازه‌گیری و اثرگذار نیاز دارد. موفقیت‌هایی که بتوانند مسیر توسعه این فناوری را به‌صورت عملی و پایدار هموار کنند.

جایگاه ایران در اکوسیستم جهانی هوش مصنوعی

محمد نوروزی، معاون محصول مرکز تحقیقات هوش مصنوعی پارت، نیز بر اهمیت همکاری و هم‌افزایی میان دولت، دانشگاه و بخش خصوصی تأکید کرد. او هوش مصنوعی را یکی از فناوری‌های بنیادین عصر حاضر دانست و معتقد است کشورها ناگزیرند جایگاه خود را در زنجیره ارزش این فناوری مشخص کنند.
به گفته نوروزی، ایران در برابر یک انتخاب راهبردی قرار دارد. یا صرفاً مصرف‌کننده فناوری‌های توسعه‌یافته در سایر کشورها باشد، یا متناسب با ظرفیت‌ها و توانمندی‌های خود، نقشی مشخص در اکوسیستم جهانی هوش مصنوعی برای خود تعریف کند.

توسعه هوش مصنوعی؛ نیازمند نگاه اکوسیستمی

جمع‌بندی مباحث این میزگرد نشان می‌داد که توسعه هوش مصنوعی در ایران بیش از هر زمان دیگری به حل مسائل زیرساختی، دسترسی به فناوری‌های جهانی، تأمین انرژی پایدار، بهره‌برداری مؤثر از داده‌ها و شکل‌گیری همکاری میان بازیگران مختلف اکوسیستم نیاز دارد.

موضوعاتی که از نگاه حاضران، نه‌تنها بر آینده صنعت هوش مصنوعی، بلکه بر مستحول دیجیتال و رقابت‌پذیری اقتصاد ایران در سال‌های پیش رو تأثیرگذار خواهند بود.